Adrassus (Balabolu) Antik Kenti – Mersin, Mut

Adrassus Antik Kenti, günümüzde Mersin ilinin Mut ilçesi sınırlarında yer alan önemli bir arkeolojik yerleşimdir. Üzerinde kurulduğu tepenin ismiyle anılan Balabolu Harabeleri olarak da bilinmektedir. Antik kent, Roma İmparatorluğu döneminde iskân görmüş, coğrafi konumu ve stratejik değeri sayesinde bağımsız bir kent statüsü kazanmıştır. Tarihsel süreç içerisinde Bizans İmparatorluğu’nun hâkimiyetine girmiş, zaman zaman da bölgenin güçlü topluluğu Isaurialılar’ın kontrolü altına girmiştir.

Konumu ve Genel Özellikleri

Antik kent, etkileyici bir manzaraya hâkim bir tepenin üzerine kurulmuştur. Yerleşim, akropol (yukarı şehir) ve onu çevreleyen nekropol (mezarlık) alanlarından oluşmaktadır. Kentin savunmaya elverişli bu yüksek konumu, bölgedeki siyasi istikrarsızlık dönemlerinde sığınak işlevi görmüş olabileceğini düşündürmektedir. Günümüze ulaşan kalıntılar, yerleşimin ana kayaya oyularak şekillendirildiğini ve doğal çevreyle uyumlu bir mimari anlayışa sahip olduğunu göstermektedir.

Akropol ve Yapısal Kalıntılar

Tepenin zirvesinde, kilise yapısına ait olduğu düşünülen bir kalıntı bulunmaktadır. Bu yapıdan günümüze sadece apsisinin temel izleri ulaşabilmiştir. Ayrıca, tepenin eteklerinde yuvarlanmış durumda bir sütun parçası göze çarpmaktadır. Akropol alanının en dikkat çekici özelliği, çevredeki kayalıkların işlenerek oluşturulduğu mekânlardır. Yükseklikleri, girinti ve çıkıntıları düzeltilerek küçüklü büyüklü çok sayıda oda meydana getirilmiştir. Bu odaların bir kısmının iç duvarlarında sıva izleri hâlâ görülebilmektedir. Ana kayanın oyulmasıyla oluşturulan sütunlar ve bu mekânlar arasındaki geçişi sağlayan, yine kayadan yontulma merdivenler, yerleşimin kaya işçiliğindeki ustalığını ortaya koymaktadır.

Alanda görülen duvar ve temel izleri farklı yapım tekniklerine işaret eder. Bazı bölümler düzgün yüzeyli, kesme blok taşlardan inşa edilmişken, diğer kısımlarda ön yüzü kabaca işlenmiş, arka kısmı düzeltilmiş ve çokgen (poligonal) formda örülmüş duvar parçalarına rastlanmaktadır. Bu durum, kentte farklı dönemlerde onarım ve ekleme çalışmalarının yapıldığını düşündürmektedir.

Su Sistemine Dair İzler

Kentin tepesinde, sarnıç kalıntıları bulunmaktadır. Ayrıca, yolun sağında ve kayaların arasında, kumlu ve kireçli bir sıva ile oluşturulmuş bir kanalın varlığı dikkati çeker. Bu kanal, yerleşimin su ihtiyacını karşılamak veya suyu yönlendirmek için kullanılan bir altyapı sisteminin parçası olmalıdır. Bu bulgular, Adrassus sakinlerinin su kaynaklarını yönetmede gelişmiş bir bilgiye sahip olduklarını göstermektedir.

Nekropol Alanı ve Mezar Tipleri

Kentin nekropolü, akropolün hemen eteklerinden başlamakta ve oldukça geniş bir alana yayılmaktadır. Mezar tipleri açısından büyük bir çeşitlilik sergileyen alanda, en göze çarpan ögeler işlemeli lahitlerdir. Bu lahitler üzerindeki bezemeler, bölgenin sanatsal ve dini inançlarına dair önemli ipuçları sunar.

Lahitlerin yan yüzlerinde çelenk, halka içinde rozet veya yonca motiflerine sıkça rastlanır. Lahit kapakları ise genellikle aslan betimlemeleriyle süslüdür. Bu aslanların yeleleri, su dalgası formunda işlenmiştir. Betimlemeler arasında oldukça gerçekçi ve iyi işlenmiş örnekler bulunduğu gibi, pençeleri ve tırnakları abartılı şekilde gösterilmiş olanlar da mevcuttur. Genellikle aslanın ön pençelerinin altında, ön cephesi işlenmiş ancak yan yüzü işlenmemiş bir sığır cinsi hayvan figürü yer alır. Kapakların dar yüzlerinde ise, aslanın arka kısmına denk gelecek şekilde, kanatlarını iki yana açmış kartal motifleri bulunur.

Bezeme programı daha zengin olan bazı lahitlerde, üzüm salkımlı asma dalları ve rozetlerden oluşan süslemeler ya da ortada iki sütun arasında oturan bir figür ile onun iki yanında elinde obje tutan yardımcı figürlerin yer aldığı pano tasvirleri görülür. Birçok lahit üzerinde ayrıca haç motifleri ve yazıtlar da mevcuttur.

Nekropol alanında bezemesiz lahitler de bulunmaktadır. Bu sade lahitlerin yüksekliği yaklaşık 1.8 metre, genişliği ise 1 metre civarındadır. Normal lahitlere göre daha derin olan bu örnekler, bir kaide üzerine oturtulmuştur. Günümüzde, lahitle rin büyük çoğunluğu devrilmiş durumdadır ve üzerinde orijinal kapakları duran örnek sayısı oldukça azdır.

Yüzey Buluntuları

Antik kent ve çevresinde yapılan yüzey araştırmalarında ele geçen buluntular, yerleşimin kronolojisi ve günlük yaşamı hakkında fikir vermektedir. Bu buluntular arasında kiremit parçaları, boyalı ve oval formlu kiremitler, boyalı seramikler, üzeri yivli iri amfora kulpları, amfora tıpası, unguentarium (gözyaşı şişesi) kaidesi ve ince cidarlı seramikler sayılabilir. Bu seramik buluntular, kentin Roma ve Bizans dönemlerinde yoğun olarak iskân gördüğünü ve bölge ticaret ağlarının bir parçası olduğunu göstermektedir.

Adrassus (Balabolu) Antik Kenti, Mut’un tarihi zenginliğini gösteren önemli bir miras alanıdır. Hem kaya işçiliğine dayalı yerleşim dokusu, hem de zengin bezemeli lahitleriyle dikkat çeken kent, antik dönemde Isauria bölgesinin sosyal yaşamı, ölü gömme gelenekleri ve savunma mimarisi hakkında değerli bilgiler sunmaktadır. Doğal çevreyle bütünleşik yapısı, onu aynı zamanda etkileyici bir açık hava müzesine dönüştürmektedir. Daha kapsamlı arkeolojik çalışmalar, bu gizemli kentin tarihini aydınlatmaya devam edecektir.