Yurt İçi Turizm Türkiye Gezi Rehberi
Cevdetiye Beldesi sınırlarında, Ceyhan Nehri’nin (antik Pyramos) yakınlarında, verimli bir ovaya hâkim konumda bulunan Kastabala Antik Kenti, Osmaniye’nin en önemli arkeolojik alanlarından biridir. Antik Kilikya Bölgesi’nde yer alan kent, “Kastabala-Hierapolis” ismiyle de anılır ve binlerce yıllık yerleşim katmanlarıyla adeta bir tarih laboratuvarı sunar. Kesmeburun, Bahçe ve Kazmaca köylerinin ortasında yer alan kent, hem doğal güzellikleri hem de arkeolojik derinliği ile dikkat çeker.
Tarihsel Derinlik ve Araştırmaların Getirdiği Yeni Bilgiler
Kastabala’nın tarihi, uzun süre İÖ 2. binyıla (Hititler dönemi) kadar uzandığı düşünülerek değerlendirilmiş, Roma İmparatorluk ve Geç Roma dönemlerinde de önemini koruduğu bilinmiştir. Ancak 2009 yılında başlatılan ve Karadeniz Teknik Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Turgut Hacı Zeyrek başkanlığında halen devam eden sistematik kazı çalışmaları, kentin bilinen tarihçesini kökten değiştirmiştir. Bu kazılarda ele geçen buluntular, Kastabala’daki yerleşimin Geç Neolitik-Erken Kalkolitik Çağ (MÖ 6.-5. binyıl) gibi son derece erken bir tarihe kadar uzandığını ortaya koymuştur. Bunun yanı sıra İÖ 5. yüzyıl, İÖ 1. – İS 1. yüzyıllar, İS 2. yüzyıl, İS 4.-6. yüzyıllar ve İS 13.-15. yüzyıllara (Ortaçağ) tarihlenen katmanlar, kentin kesintisiz ve çok katmanlı bir yerleşim merkezi olduğunu kanıtlamaktadır. Bu bulgular, sadece Kastabala’nın değil, tüm bölge arkeolojisinin yeniden yazılmasına katkı sağlayacak niteliktedir.
Kentin Topografik Yapısı ve Savunma Sistemi
Kastabala Antik Kenti, geniş bir alana yayılmıştır. Araştırmalar, kent sınırlarının güneyde Ceyhan Nehri, kuzeyde Karatepe, batıda Kırmıtlı Kuş Cenneti’ne kadar uzanan verimli ovayı kapsadığını göstermektedir. Surla çevrili kent merkezi, kayalık bir tepe üzerindeki Ortaçağ Kalesi’nin hâkim olduğu küçük bir vadinin yamaçlarına yayılmıştır. İlginç bir şekilde, kentin Roma İmparatorluk Dönemi’nde (özellikle İS 2. yüzyıl) surlarla çevrili olmadığı, ilk savunma duvarlarının ancak İS 4. yüzyıl sonlarında, Roma İmparatorluğu’nun iç karışıklık dönemlerinde inşa edildiği düşünülmektedir. Kentin kuzeybatısında, kalenin eteğinde kayaya oyulmuş bir geçit, batı ve doğudaki yerleşim alanlarını birbirine bağlamaktadır. Doğal kayalık yükseltiler ise kuzeyde etkili bir savunma sınırı oluşturmuştur.
Şehir Planlaması ve Başlıca Yapılar
Kastabala, antik dönemin gelişmiş şehir planlama anlayışını yansıtır. Eğimli arazi, duvar ve tonozlarla desteklenerek düz teraslara dönüştürülmüştür. Yamaçlara oturtulan ızgara planlı kentte, ana aksı belirleyen sütunlu bir cadde bulunmaktadır. Kamu yapıları bu plana uygun olarak arazinin merkezine yerleştirilmiştir. Mevcut anıtsal yapıların ilk inşa evresi, genellikle Severuslar Hanedanı dönemine (İS 2. yüzyıl sonu – 3. yüzyıl) tarihlenmektedir. Kentte tespit edilen başlıca yapılar arasında;
-
Tiyatro: Geleneksel Roma tiyatrosu formunda, yamaca yaslanmış haldedir.
-
Hamam: Roma kent yaşamının vazgeçilmez unsurlarından biri olan anıtsal bir hamam kompleksi.
-
Sütunlu Cadde: Kentin ana arteri ve görkemli kamu alanı.
-
Kuzey ve Güney Kiliseleri: Kentin Hıristiyanlık dönemindeki önemini gösteren kilise yapıları.
-
Dükkânlar: Ticari hayatın canlılığını kanıtlayan mekânlar bulunmaktadır.
-
Ortaçağ Kalesi: Savunmaya elverişli sarp kayalık tepe üzerinde yükselen, kente hâkim bir yapıdır.
Nekropol Alanları (Mezarlıklar)
Kastabala’nın geniş çevresini, özellikle doğu, kuzey ve güneydeki engebeli kayalık yamaçları, kapsamlı bir nekropol alanıdır. Bu alanlarda çok sayıda kaya mezarı, lahit ve mezar odaları bulunmaktadır. Bu mezarlar, antik dönemdeki ölü gömme gelenekleri, sosyal yapı ve inanç sistemleri hakkında önemli bilgiler sunmaktadır.
Ziyaret ve Ulaşım
Kastabala Antik Kenti, Osmaniye merkezinin yaklaşık 12 km kuzey-kuzeybatısında, Karatepe Müzesi yolu (Cevdetiye Beldesi) üzerinde yer alır. Özel araçla ulaşım mümkündür. Ziyaretçiler, devam eden kazı çalışmalarına saygı göstererek, henüz tamamen ortaya çıkarılmamış olan bu görkemli kentin atmosferini soluyabilir, sütunlu caddesinde yürüyebilir, tiyatronun oturma basamaklarına oturabilir ve Ceyhan Ovası’na hâkim manzaranın keyfini çıkarabilir. Ziyaret için rahat yürüyüş ayakkabısı, şapka ve su getirilmesi önerilir. Arkeolojik alanın korunması için hiçbir kalıntıya zarar vermemek, taş veya seramik parçası almamak esastır.
Kastabala Antik Kenti, günümüzde aktif kazılarla sürekli yeni bilgilerin elde edildiği, dinamik bir arkeolojik parktır. Neolitik dönemden Ortaçağ’a uzanan olağanüstü zaman dilimine tanıklık eden kent, sadece tarih meraklıları ve arkeoloji tutkunları için değil, antik dönem mimarisinin doğayla uyumunu görmek isteyen herkes için etkileyici bir destinasyondur. Osmaniye’nin kültür rotasında, Karatepe-Aslantaş ile birlikte mutlaka görülmesi gereken bir nokta olan Kastabala, Anadolu’nun binlerce yıllık zengin ve sürekli medeniyetler mozaiğinin en değerli parçalarından biridir.
